شهر ارومیه یکی از شهرهای کوهستانی کشور است و آب و هوای ارومیه در هر فصل ویژگی خاص خودش را دارد. در سراسر مرزهایی که این شهر با کشور عراق و ترکیه دارد  کوه‌های مرتفع برف‌گیر از شمال به جنوب کشیده شده است و آب‌های حاصل از ذوب آنها که در دره‌های منطقه به صورت رودخانه‌های متعدد جریان می‌یابد.

آب های حاصل از برف های آب شده این کوه ها به وسیله سه رود شهر چای و باراندوز و نازلو به دریاچه ارومیه سرازیر میشود و در مسیر این رودها نهرهایی احداث شده تا قسمتی از آب این ها را برای آبیاری زمین های کشاورزی استفاده نمایند.

موقعیت جغرافیایی ارومیه

شهر ارومیه با داشتن موقعیت ممتاز جغرافیایی در ۲۰ کیلومتری دریاچه ارومیه قرار دارد . ارتفاع این شهر نسبت به دریاهای آزاد ۱۳۳۲ متر است که این باعث شده تا پانزدهمین مرکز استان از نظر ارتفاع به حساب بیاید. ارومیه در دشت ارومیه واقع شده است که ارتفاعاتی چون کوه سیر، کوه قیزقلعه، کوه جهودها، کوه چهل مر شهیدان، کوه ماه، کوه علی پنجه سی و کوه علی ایمان آن را احاطه کرده‌اند.در واقع ارومیه بین دریاچه ارومیه و دیوارهٔ کوه‌های غرب استان واقع شده است.

شهر ارومیه عمدتاً تحت تأثیر جریان هوای مرطوب اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه است،‌ ولی در برخی از ماه‌های زمستان، توده هوای سردی از اطراف شمال، هوای مدیترانه‌ای آن را متأثر کرده و موجب کاهش قابل توجه دما می‌شود.
علاوه بر جریان هوایی فوق عوامل دیگری مانند ارتفاع مکان،‌ جهت کوه‌ها، وزش بادها و دوری از دریای آزاد نقش مهمی در میزان دما و ریزش‌های جوی دارد. به طوری که آب و هوا را در وضعیت حدفاصل آب و هوای سواحل دریای مازندران و اقلیم نیمه‌ صحرایی داخلی قرار می‌دهد.

آب و هوای ارومیه

نقش کوه‌ها در نزولات جوی ارومیه

نقش کوه‌ها در نزولات جوی ارومیه دارای اهمیت بسزایی است. سلسله جبال اطراف ارومیه به صورت طویل و مرتفع چون دیواری در جهت شمال و جنوب و جنوب شرقی امتداد یافته است. گرچه این کوه‌ها مانع نفوذ کلیه ابرهای بارانزای حوزه اقیانوس اطلس و مدیترانه به ایران و عمدتاً به آذربایجان غربی می‌شود، ولی در عوض منبع سرشاری از نزولات جوی را به صورت برف ذخیره می‌کند که باعث به وجود آمدن رودهای پرآب و فراوانی می‌گردد. محصور بودن ارومیه با دیواره‌ مذکور سبب شده است که دریاچه ارومیه به عنوان یکی از شش حوزه آبریز مهم کشور به حساب آید.

آب و هوای ارومیه

آب و هوای ارومیه با متوسط درجه حرارت ۸/۹ درجه سانتی‌گراد در تابستان تقریباً گرم و در زمستان سرد می‌باشد. دوره بارندگی از اواخر مهر و ابتدای آبان شروع شده و تا خرداد ادامه دارد. میانگین دوره بارش ۹۳ روزه در ارومیه ۳۶۰ میلی‌متر و میانگین بارش بلندمدت ارومیه ۲۳۸/۲ میلی‌متر است. روزهای یخبندان ارومیه در آبان ۱۹ روز، در آذر ۲۷ روز، در دی ۳۰ روز، در بهمن ۲۸ روز، در اسفند ۱۴ روز و در فروردین ۶ روز می‌باشد. در مجموع ۱۲۰ روز از سال در ارومیه یخبندان است. میانگین سرعت باد در ارومیه ۱۰/۵ متر بر ثانیه است؛ که اردیبهشت و اسفند با ۱۶ متر بر ثانیه حداکثر سرعت باد و دی و بهمن با ۷ متر بر ثانیه حداقل سرعت باد را دارند.

بیشترین سرعت باد مربوط به ماه‌های اردیبهشت و اسفند با ۱۶ متر در هر ثانیه است، کمترین سرعت باد مربوط به ماه‌های دی و بهمن با ۷ متر در هر ثانیه است متوسط سرعت باد در شهر ارومیه ۱۰/۵ متر در هر ثانیه است.

آب و هوای ارومیه در فصل بهار

با آغاز فصل بهار و رستاخیز طبیعت ابتدا درخت بیدمشک شروع به جوانه دادن میکند و کم کم سایر درختان نیز شکوفه میدهند. بیدمشک در عرض دو الی سه هفته آماده برداشت و عرق گیری میشود که عرق آن جزو سوغاتی های شهر ارومیه است. همراه با آغاز فصل بهار در مناطق کوهستانی سبزیجات کوهی نظیر شنگ (یملیک) و کنگر و ریواس شروع به رشد میکند. بارش های این فصل از اول بهار آغاز میشود و  تا اواخر اردیبهشت ادامه دارد.در فروردین در ارتفاعات بارش ها به صورت برف میباشد که باعث میشود صبح ها و شب ها دمای هوا کاهش محسوسی پیدا کند.با نزدیک شدن به اواخر این فصل دمای هوا افزایش پیدا کرده و کم کم گرم میشود.در اواخر خرداد برخی از محصولات کشاورزی نظیر گوجه سبز از باغات برداشت میشود و غلاتی که در دیم کاشته شده اند شروع به زرد شدن میکند و کم کم آماده برداشت میشود.

آب و هوای ارومیه در فصل تابستان

فصل تابستان با برداشت غلات دیمی آغاز میشود. هوا در این موقع از سال رو به نهایت گرما میرود.در اواسط تیر ماه برداشت محصولات باغی با برداشت زردآلو و هلو و شلیل شروع میشود و تا اواسط مرداد ادامه دارد. گرما هوا در نیمه اول مرداد به اوج خود یعنی به دماهای بالا ۳۵ درجه سانتیگراد در این شهر میرسد.در بین قدیمی های منطقه آذربایجان این موقع از سال به قویروخ دولان (زمانی که گوسفند شروع به ذخیره چربی در دمبه خود میکند) مشهور است و میگویند که وقتی از سال به نیمه مرداد برسد رو به خنک شدن میرود.با آغاز شهریور برداشت محصولات کشاورزی به اوج خود میرسد و کشاورزان شروع به برداشت انگور و سایر محصولات خود میکنند.

آب و هوای ارومیه در فصل پاییز

آغاز فصل پاییز زمان برداشت سیب است. سیب و انگور جزو میوه هایی هستند که در ارومیه اکثر باغات را به خود اختصاص داده اند. در این  فصل دمای هوا رو به سردی میرود و در مهر ماه دمای هوا در طول روز نسبتا گرم و خنک است اما صبح ها و شب ها دمای هوا کاهش پیدا میکند. با آغاز سال آبی در مهر ماه گهگاهی باران میبارد ولی در آبان بارش ها بیشتر میشود. در آبان و آذر کشاورزان محصولات دیمی همچون گندم را میکارند.در آبان دمای هوا رو به سردی میرود و در اوخر این ماه بارش ها کم کم به صورت برف در ارتفاعات آغاز میشود.با آغاز آخرین ماه پاییز بارش ها در مناطق کوهستانی به صورت برف است و به دلیل نزدیک شدن به زمستان دمای هوا سرد میشود و در اکثر مواقع به زیر صفر میرسد.

آب و هوای ارومیه در فصل زمستان

در ارومیه دو ماه اول زمستان به سه قسمت تقسیم میشود. از اول دی تا دهم بهمن مشهور به چله بزرگ و دهم بهمن تا آخر بهمن مشهور به چله کوچک است.همچنین چهار روز آخر چله بزرگ و چهار روز اول چله کوچک به چار چار لار مشهور است. از ابتدای دی ماه دمای هوا به شدت سرد می‌شود و بارش برف در همه جای ارومیه آغاز می‌شود. در اواخر دی ماه سرمای هوا به اوج خود میرسد. چار چار لار مشهور به سردترین بازه زمانی از سال است. در بیست روز آخر بهمن همچون اواخر دی ماه دمای هوا خیلی سرد میشود و به دمای کمتر از -۱۰ درجه سانتی گراد میرسد. با آغاز اسفند دمای هوا افزایش پیدا کرده و کم کم به هوای بهاری نردیک می‌شود و با روزش گیاهان خودرو طبیعت به استقبال بهار میرود.